عباس اقبال آشتيانى

149

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

چين را از خطر تقسيم بين اخلاف چنگيز بعنوان غنيمت جنگى نجات دهد و او چنان كه پيش هم يادآور شديم به اين نتيجه رسيد و موفق شد كه چين را در تحت اداره‌اى منظم نگاه دارد و به كمك منشيان و عمال ايرانى و اويغور و چينى و تبتى بر ممالك اوگتاىقاآن به خوبى حكومت نمايد . يلوچوت‌ساى ترتيب جمع و خرج بلاد را تحت انتظام آورد و در پكينگ ( خان‌باليغ ) مدارسى براى تربيت عمال جوان تأسيس كرد و با اينكه - تاتارهاى وحشى غنيمت جواز اين عمليّات او ناراضى بودند و يك‌بار هم او را در حبس اوگتاى انداختند ولى قاآن به زودى از كردهء خود پشيمان شد و اختيار تمام كارها را كماكان در كف او قرار داد . با اينكه تا اين عهد مغول هيچ‌گاه پابند با قامت در يك نقطهء ثابت و داشتن محل و مكانى معيّن جهت قرار نبودند و اصلا كلمهء مغول مترادف با بيابان‌نوردى و خرابى بود اوگتاىقاآن بر اثر معاشرت با متمدنين چينى و اويغورى و ايرانى به عمارت و آبادى علاقه بهم رساند و امر داد استادان و معماران چينى در سال 631 در يورت اردوباليغ در شمال مغولستان و دامنهء جبال قراقروم در محل يكى از شهرهاى خرابهء عهد تسلط اويغورها شهر جديدى به همان اسم اردوباليغ ساختند و آنجا را كه بعدها بمناسبت نزديكى بجبال قراقروم به همين نام موسوم گرديد پايتخت خود قرار داد و برادران و پسران و شاهزادگان ديگر هم هركدام در آن محل براى خود عمارتى بنا كردند . اوگتاىقاآن در مدت اقامت در مغولستان غالبا به ييلاق و قشلاق و شكار و عيش و نوش مشغول بود مخصوصا در شرب شراب افراط مىكرد و تقريبا دائم الخمر بود و همين حال روز به روز بيشتر موجب ضعف مزاج او مىشد تا آنكه بالاخره بر اثر همين كيفيت در سال سيزدهم سلطنت خود يعنى در سنهء 639 وفات يافت اوگتاىقاآن در مشرق‌زمين به كريمى و جوانمردى و جود و بخشش معروف است و حكايات بسيار از جود او مشهور شده و به همين مناسبت است كه او را حاتم آخر الزّمان لقب داده‌اند ، در عدالت و رعيت دوستى و ارفاق نسبت بمسلمين نيز بر خلاف برادر خود جغتاى اشتهار دارد و در اين خصوص يعنى حمايت از مسلمين علىرغم برادر بقدرى معروف شده كه بعضى گفته‌اند كه اوگتاىقاآن باطنا مسلمان بوده است .